Özne yüklem konu anlatımı ve örnekler

özne yüklem ilişkisi konu anlatımı

Özne yüklem konu anlatımı ve örnekler
Özne; bir cümlenin yükleminde belirtilen işi, oluşu, hareketi, durumu, kılışı yerine getiren, hakkında bilgiler veren ve haber verilen cümlenin bir öğesidir. Yüklem; iş, oluş, hareket, kılış ve durum bildiren aynı zamanda haber veren ve cümleyi yargıya bağlayan cümlenin çekimli öğesine denir. Türkçemizde cümlenin öğelerinden olan özne ve yüklem birbiri ile uyum içerisinde olmalıdır. Özne ve yüklem arasında uyumsuzluktan kaynaklanan anlatım bozuklukları ülkemizde sıklıkla görülmekte ve sınavlarda bolca sorularak alışmış olduğumuz konuşma ağzıyla ayırım yapmakta bizi zorlamakta ve sıkça hataya düşürmektedir. Özne yüklem uyumsuzluğu 3 şekilde karşımıza çıkmaktadır.
Tekillik-Çoğulluk uyumu; Özne tekil durumdayken yükleminde tekil, özne çoğul durumdayken yükleminde çoğul durumda olması genel bir kuraldır. Örneğin; Kediler, annelerinden ayrıldıkları için sürekli bağırıyorlardı. Cümlesinde kediler ve bağırıyorlardı kelimeleri birbirleriyle uyum içerisindedir. Bazı durumlarda özne çoğul iken yüklem tekil olabilir. Örneğin; İki gündür dizlerim ağrıyor. Toplantıya üç kişi katılmadı. Cümlelerinde de gördüğümüz gibi kurala aykırı fakat doğrudur. Kanun maddeleri mecliste ele alınmadılar. Cümlesinde anlatım bozukluğu alınmadı olarak değiştirildiğinde giderilecektir.
Kişi uyumu;
Öznenin tekil bir kişiden oluştuğu zamanlarda yükleminde tekil kişiden oluşması kuralına dayanır. Örneğin; Sen orada bekle, ben geliyorum. Doğru bir cümledir. Sen ve Kemal, teneffüste kütüphaneye gelsin. Yanlış bir cümle olup gelsin kelimesi yerine gelin kullanılmalıdır.
Olumluluk-Olumsuzluk uyumu;
Özne ve yüklem arasında olumluluk ve olumsuzluk yönünden bir uyumluluk olmalıdır. Basit ve bileşik cümlelerde bu uyumsuzluk hemen dikkat edilmektedir. Özellikle iki ya da daha fazla yüklemi olan cümlelerde bu hatalar daha çok ortaya çıkmaktadır. Örneğin; Böyle bir teklifi herkes kabul etmez. Cümlesinde de gördüğümüz gibi bir anlatım bozukluğu bulunmaktadır.

  • Site Yorum

Bir yorum bırak