Büyük Selçuklu Sultanı Alp Arslan

Büyük Selçuklu Sultanı Alp Arslan

Büyük Selçuklu Devleti’ nin ikinci hükümdarıdır. Malazgirt Savaşı’ nda (1071) Bizans Devletini yenip Türk kavimlerin Anadolu’ ya ilk adımlarını atmalarını sağlamıştır. Çağrı Bey’ in oğlu, Tuğrul Bey’ in yeğenidir. Doğum tarihi bazı kaynaklara göre 1029 iken bazılarına göre de 1032′ dir. Çok küçük yaşlarda ata binip ok atmayı öğrenen Alp Arslan, gençlik yıllarında savaşlarda büyük yiğitlik göstererek dikkatleri üzerine çekti ve babası öldükten sonra Horasan Valisi oldu. Selçuklu hükümdarı Tuğrul Bey 1063′ te ölünce, ülkede taht kavgaları baş gösterdi. Tuğrul bey sağlığındayken Alp Arslan’ ın kardeşi Süleyman’ ı veliaht olarak seçmişti. Bir yandan Alp Arslan, öte yandan yeğeni Kutalmış ile amcası İnanç Yabgu sultanlığın kendi hakları olduğunu iddaa ettiler. Hanedan üyelerinin ve devlet adamlarının çoğunun desteğini alan Alp Arslan, rakiplerini yendi ve 1064′ te sultanlığını ilan etti. Bu sefer de kardeşi Kavurd ve öbür akrabalarından bir kısmı onun sultanlığını tanımadılar ve isyan ettiler. Bu ayaklanmalar kısa sürede bastırıldı ve Alp Arslan’ ın Horasan valiliği yaptığı dönemde danışmanı olan Nizamülmülk Alp Arslan tarafından vezir yapıldı.

Alp Arslan sultan olduğu zaman Selçuklu toprakları; Afganistan, Horasan ve İran ile sınırlıydı. Sadece dokuz yıl tahtta kalan Alp Arslan, bu süre zarfında ülkesini genişletti ve bu dönem Selçukluların yükselme dönemine başlamasıdır. 1064′ te Kafkasya ve Anadolu üzerine sefere çıkan Alp Arslan, temel orduyu iki kola ayırdı, bir kolun başına kendisi geçerken diğer kolun komutasını oğlu Melikşah ve Nizamülmülk’ e verdi. Bu ordular Ani Kalesi ve Kars’ ı ele geçirdi. Aynı zamanda Tiflis ve Çoruh bölgelerini ele geçirdiler. Bu sırada Alp Arslan’ ın kardeşi Kavurd tekrar ayaklandı ve Alp Arslan bunun üzerine İran’ a dönmek zorunda kaldı ve isyanı bastırdı. Sonraki yıl (1065) Ceyhun Irmağı’ nı geçerek Türkistan üzerine yürüdü ve Hazar Denizi kıyılarındaki Türk kavimlerle savaştı. Bu defa da Gürcüler Kafkasya Seferi sırasında alınan topraklara saldırmaya başladılar. 1068′ de Gürcistan’ a tekrar sefer düzenledi ve Gürcüler’ in bütün kalelerini alarak burada bir uç beyliği kurdu. Anadolu ve Suriye topraklarının türkmenlere yetmediğini düşündüğü için, Mısır’ daki Fatımi egemenliğinin zayıflamaya başladığını düşündü ve 1070 yılında buraya sefer düzenledi. Azerbaycan üzerinden Doğu Anadolu’ ya geçerek Malazgirt Kalesini aldı ve daha sonra Halep’ i ele geçirdi. Mısır üzerine yönelirken büyük bir Bizans ordusunun Anadolu’ ya gelmekte olduğunu öğrendi. Ordunun bir kısmını Suriye’ de bıraktı ve Anadolu’ ya yöneldi. 1071′ de Malazgirt Ovası’ nda Bizanslıları yendi. İran’ a döndükten sonra 1072 yılında Türkistan’ daki Karahanlılar üzerine yürüdü. Balzam Kalesi el geçirildi ve kale komutanı Alp Arslan’ ın huzuruna çıkarıldı. Komutan, çizmesine sakladığı bir bıçakla aniden Alp Arslan’ ın üzerine saldırdı ve Alp Arslan ağır yaralandı. Devlet büyüklerinden oğlu Melikşah’ ın sultan olması yönünde söz aldı ve bir kaç gün sonra öldü.

Alp Arslan hükümdarlığı döneminde veziri Nizamülmülk’ ün yerleştirdiği kurumlarla devlet sağlam temellere oturtuldu. Nizamiye Medreselerinde Şirazi, Gazali, Şasi gibi alimler dersler verdiler. Kaşgarlı Mahmut da Divanü Lugatü’t Türk’ ü bu yıllarda yazmaya başladı.

 

  • Site Yorum

Bir yorum bırak