ALEVİLİK

aleviHalife Ali ‘ye bağlı olan mesheplerin ortak adı Aleviliktir ( Bak. Ali Hz ).

Başlangıçta, Hz Muhammed’in Ölümünden sonra halifeliğin Ali’nin hakkı olduğunu savunanların siyasal bir örgütlenmesi niteliğindeydi. Sonradan Kuran’ın yorumu ve ibadet biçimleri konusunda’da öbür Müslüman gruplardan değişik bir inanç sistemine dönüşen Alevilik İslam tarihçilerine göre 400 kola ayrılır.

Aleviler Hz Muhammed, Hz Ali, karısı Fatma ve çocukları Hasan ile Hüseyin’i ( ” tanrı’yı ile anlaşmış kişiler ” anlamındadır.

” Ehlibeyt ” sözcüğüyle adlandırırlar. Aleviler’e göre ehlibeyt ve Hz Alinin soyundan gelen 12 İmam en yüksek dinsel ve siyasal otoritedir; sözlerinin tanrı buyruğu olarak kabul edilmesi gerekir.

Ehlibeyte bağlılık konusunda Alevilerin ortak inançları vardır. Buna karşılık yaşadıkları bölgenin gelenek ve göreneklerinden inançlarına düşünce akımlarından ve uygarlık düzeyinden etkilenen Aleviler değişik inanç sistemleri geliştirmiştir. Suriye, Irak, İran, Mısır, Hindistan, Kuzey Afrika, Orta Asya ve Anadoluyu kapsıyacak kadar geniş bir alana yayılan alevilik her bölgede değişik özellikler taşır.

Türkiye’deki Alevilik ile Irakta  Şiilik temelde bir birinden ayrılan inanç sistemleridir. her ikisi’de Ali’den önceki halifeleri tanımamak ve Ehlibeyte bağlılık konusunda uyuşur ama Türkiye’deki Alevilik ibadet biçimlerinde bile İslam öncesi şaman inançlarının izlerini taşır.

Orta Asya Türkleri İslam dinini benimsediklerinde bu yenidini eski şaman inançlarına göre yorumlamışlardı. Bu inaçlarda bir çoğu göçebe Türkmenler aracılığıyla Anadolu’yataşınmış özellikle Aleviler arasında varlığı sürdürülmüştür. Örneğin Orta Asya Türklerince kutsal olan kayın ağacı Alevilerce de kutsal sayılır ve bu topluluğun önderi olan Alevi Dedeleri ellerinde birer kayın dalı taşır.

Alevilik 13 ‘cü yüzyıldan sonra Anadolu’da yayılmaya başladı. Alevilerin bir kolu olan Hurifillerin Timur’un ordusundan kaçıp Anadolu’ya yerleşmesi orta Asya’dan göç eden bilgin ve ozanların etkisi, İran hükümdarı Şah İsmail’in takma adıyla ve Türkçe yazdığı Alevi şiirleri bu mezhebin Anadolu’da benimsenmesinden etkili olmuştur. Sarı saltık gibi ” Eren ” denen kişiler Anadolu’da aleviliğin öncüleri sayılır. Ama bu inancın yayılmasında en büyük pay Alevi meshebi nin bir kolu olan Bektaşiliğ’in bir kurucusu olan Hacı Bektaş Velinindi. sonraki dönemde Osman baba gibi erenlerin, nesimi, Fuzuli, Pir sultan Abdal, Kul Himmet, Yemini kazak Abdal gibi şairlerin etkisiyle Alevi inançları giderek yayılmıştır.

 

  • Site Yorum

Bir yorum bırak